Пра праект
Фонд · Вопіс · Справа — бясплатны даведнік па архіўных дакументах, якія тычацца Беларусі: пошук па фондах, вопісах і справах некалькіх архіваў у адным месцы.
Што гэта
Кожны архіўны дакумент мае адрас: архіў → фонд → вопіс → справа. Сайт збірае гэтыя адрасы з адкрытых крыніц, дадае звесткі, якіх у саміх крыніцах няма (алічбавана ці не, ці выдаецца справа ў чытальную залу), і дае адзін хуткі пошук па кірыліцы і лацінцы.
Сканаў тут няма і не будзе: мы паказваем, дзе ляжыць дакумент, і вядзем на крыніцу. Усё, што ўзята з адкрытых крыніц, бясплатна назаўсёды. План «Даследчык» дае ранні доступ і інструменты і падтрымлівае праект.
Крыніцы
Дадзеныя зараз у базе:
* Назвы асобных спраў ёсць там, дзе вопісы перадрукавалі валанцёры «Великих описей» (НГАБ, НАРБ, LVIA і інш.), дзе мы разабралі вопісы самі (НГАБ у Гродне, частка НГАБ) і ў трох украінскіх архівах — ЦДІАК, ЦДІАЛ і ЦДАВО (толькі справы, дзе згадваюцца мясціны Беларусі). Архівы, з якіх у нас пакуль толькі фонды (фондавы каталог дзяржархіваў Беларусі), у табліцы не паказаныя: іх фонды ёсць у пошуку і ў раздзеле «Архівы».
** Якая доля спраў архіва ёсць у нас з загалоўкамі. Для архіваў за межамі Беларусі не лічыцца: з іх мы бярэм толькі справы, што тычацца Беларусі.
Большасць загалоўкаў спраў НГАБ, НАРБ, LVIA і некалькіх расійскіх архіваў перанесена з валанцёрскага праекта «Великія описи», дзе тысячы людзей уручную перадрукоўваюць архіўныя вопісы. Без іх працы гэтага сайта не было б.
Фонды і вопісы ўкраінскіх архіваў — Цэнтральных дзяржаўных гістарычных архіваў у Кіеве і Львове і Цэнтральнага дзяржаўнага архіва вышэйшых органаў улады — узяты з іх электронных рэсурсаў на платформе ARCHIUM. З сотняў тысяч загалоўкаў спраў мы паказваем толькі тыя, дзе згадваюцца мясціны сучаснай Беларусі (напрыклад, метрычныя кнігі Слонімскага і Кобрынскага паветаў); кожная такая справа спасылаецца на сваю старонку ў ARCHIUM, дзе часта ёсць і сканы.
Частку вопісаў мы распазнаём самі — з файлаў і сканаў на сайтах архіваў (НГАБ у Мінску і ў Гродне). Так у пошуку з'яўляюцца дзясяткі тысяч спраў, якіх больш нідзе не знайсці. Загалоўкі, прачытаныя праграмай са сканаў, пазначаныя як распазнаныя аўтаматычна і могуць мець памылкі ў імёнах і назвах; на старонцы такой справы ёсць спасылка на скан і кнопка «Выправіць».
Прыналежнасць паселішчаў да парафій — са «Słownik geograficzny Królestwa Polskiego» (1880–1902), каардынаты і варыянты назваў — з адкрытых геаграфічных баз.
Пазнакі «алічбавана» і «не выдаецца» паходзяць з саміх вопісаў і з публічных спісаў архіваў; кожная картка паказвае, адкуль узяты запіс і калі ён абнаўляўся.
Апошняе абнаўленне дадзеных: 9 лістапада 2026 г.
У планах: астатнія вопісы НГАБ у Гродне (сканы), польскія архівы, каталог FamilySearch, сувязь паселішча з метрычнымі кнігамі яго парафіі.
Бясплатна і «Даследчык»
Пошук, прагляд усіх картак, спасылкі на крыніцы і статусы — бясплатна, без рэгістрацыі, назаўсёды.
План «Даследчык»: ранні доступ (справы, якія мы самі распазнаём з вопісаў архіваў, бачныя на 30 дзён раней за ўсіх), колькі заўгодна захаваных пошукаў (у бясплатным — адзін) з лістом раз на суткі пра новыя і алічбаваныя справы, калекцыі без абмежаванняў. Яго можна аформіць падпіскай або атрымаць за ўнёсак і выпраўленні распазнаных вопісаў. Падрабязней пра план
Як спасылацца
Спасылайцеся на архіў, а не на сайт: адрас справы на сайце пастаянны, але ў навуковых працах прынята цытаваць шыфр справы.
НГАБ. Ф. 1. Воп. 1. Спр. 10. https://fond-vopis-sprava.com/be/niab/1/1/10
Памылкі і дапаўненні
Заўважылі памылку ў аўтаматычна распазнаным загалоўку? Націсніце «Выправіць» на старонцы справы: побач будзе скан, пасля праверкі выпраўленне з'явіцца на сайце, а вы атрымаеце дзень плана «Даследчык» за кожны выпраўлены загаловак. Пра іншыя памылкі, а таксама калі ведаеце, што справа алічбавана ці не выдаецца, напішыце нам з шыфрам справы.
Кантакт
Пытанні, прапановы, супрацоўніцтва з архівамі і праектамі: fondvopissprava@gmail.com
Навіны сайта — у тэлеграм-канале: @fondvopissprava
Прыватны праект. Сайт не з'яўляецца афіцыйным рэсурсам ніводнага архіва і не выдае архіўных даведак.