O projekcie
Fond · Opis · Sprawa to bezpłatny przewodnik po dokumentach archiwalnych dotyczących Białorusi: jedno wyszukiwanie w zespołach, inwentarzach i jednostkach kilku archiwów.
Czym jest
Każdy dokument archiwalny ma adres: archiwum → zespół → inwentarz → jednostka. Serwis zbiera te adresy z otwartych źródeł, dodaje to, czego w źródłach brak (czy jednostka jest zdigitalizowana, czy jest udostępniana w czytelni), i daje jedno szybkie wyszukiwanie w cyrylicy i alfabecie łacińskim.
Skanów tu nie ma i nie będzie: pokazujemy, gdzie dokument się znajduje, i odsyłamy do źródła. Wszystko, co pochodzi z otwartych źródeł, jest bezpłatne na zawsze. Plan „Badacz” daje wczesny dostęp i narzędzia oraz wspiera projekt.
Źródła
Dane obecnie w bazie:
* Tytuły poszczególnych jednostek są tam, gdzie inwentarze przepisali wolontariusze „Wielikich opisi” (NIAB, NARB, LVIA i in.), gdzie opracowaliśmy inwentarze sami (NIAB w Grodnie, część NIAB), oraz w trzech archiwach ukraińskich — CDIAK, CDIAL i CDAWO (tylko jednostki, w których wymieniono miejscowości Białorusi). Archiwa, z których mamy na razie tylko zespoły (katalog zespołów archiwów państwowych Białorusi), nie są w tabeli: ich zespoły są w wyszukiwarce i w dziale „Archiwa”.
** Jaka część jednostek archiwum jest u nas z tytułami. Nie podajemy dla archiwów poza Białorusią: bierzemy z nich tylko jednostki dotyczące Białorusi.
Większość tytułów jednostek NIAB, NARB, LVIA i kilku archiwów rosyjskich pochodzi z wolontariackiego projektu „Wielikije opisi”, w którym tysiące osób ręcznie przepisują inwentarze archiwalne. Bez ich pracy tej strony by nie było.
Zespoły i inwentarze archiwów ukraińskich — Centralnych Państwowych Archiwów Historycznych w Kijowie i we Lwowie oraz Centralnego Państwowego Archiwum Wyższych Organów Władzy — pochodzą z ich zasobów elektronicznych na platformie ARCHIUM. Spośród setek tysięcy tytułów jednostek pokazujemy tylko te, w których występują miejscowości dzisiejszej Białorusi (np. księgi metrykalne powiatów słonimskiego i kobryńskiego); każda z nich prowadzi do swojej strony w ARCHIUM, gdzie często są też skany.
Część inwentarzy odczytujemy sami — z plików i skanów na stronach archiwów (NIAB w Mińsku i w Grodnie). Dzięki temu w wyszukiwarce są dziesiątki tysięcy jednostek, których nigdzie indziej nie znajdziesz. Tytuły odczytane przez program ze skanów są oznaczone jako odczytane automatycznie i mogą zawierać błędy w nazwiskach i nazwach; strona takiej jednostki prowadzi do skanu i ma przycisk „Popraw”.
Przynależność miejscowości do parafii pochodzi ze „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” (1880–1902), współrzędne i warianty nazw — z otwartych baz geograficznych.
Oznaczenia „zdigitalizowano” i „nieudostępniane” pochodzą z samych inwentarzy oraz z publicznych list archiwów; każdy rekord pokazuje swoje źródło i datę odświeżenia.
Ostatnia aktualizacja danych: 9 listopada 2026.
W planach: pozostałe inwentarze NIAB w Grodnie (skany), archiwa polskie, katalog FamilySearch, powiązanie miejscowości z księgami metrykalnymi jej parafii.
Bezpłatnie i „Badacz”
Wyszukiwanie, wszystkie karty rekordów, linki do źródeł i statusy są bezpłatne, bez rejestracji, na zawsze.
Plan „Badacz”: wczesny dostęp (jednostki, które sami odczytujemy z inwentarzy archiwów, widoczne 30 dni przed wszystkimi), dowolna liczba zapisanych wyszukiwań (w bezpłatnym — jedno) z e-mailem raz na dobę o nowych i zdigitalizowanych jednostkach, kolekcje bez ograniczeń. Jest dostępny w subskrypcji albo za wkład i poprawki odczytanych inwentarzy. Więcej o planie
Jak cytować
Cytuj archiwum, nie serwis: adres jednostki w serwisie jest stały, ale w pracach naukowych podaje się sygnaturę archiwalną.
NAHB. F. 1. Inw. 1. J. 10. https://fond-vopis-sprava.com/pl/niab/1/1/10
Błędy i uzupełnienia
Zauważyłeś błąd w automatycznie odczytanym tytule? Naciśnij „Popraw” na stronie jednostki: obok będzie skan, po sprawdzeniu poprawka pojawi się na stronie, a ty otrzymasz dzień planu „Badacz” za każdy poprawiony tytuł. O innych błędach, a także jeśli wiesz, że jednostka jest zdigitalizowana lub niewydawana, napisz do nas z sygnaturą.
Kontakt
Pytania, propozycje, współpraca z archiwami i projektami: fondvopissprava@gmail.com
Aktualności serwisu — na kanale w Telegramie: @fondvopissprava
Projekt prywatny. Serwis nie jest oficjalnym zasobem żadnego archiwum i nie wydaje zaświadczeń archiwalnych.